مەزڵوم عەبدی: پەیوەندی سیاسمان لەگەڵ ئەمریكا هەیە و هەڵوێستی روسیاش تەنیا لێدوانە

01/02/2020
فۆتۆ: 
دەنگوباس

مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات رادەگەیەنێت كە پەیوەندیی سیاسییان لەگەڵ ئەمریكادا هەیە و پێیوایە ئەمریكا ستراتیژیی روون نییە. ئەوەش دەخاتەڕوو كە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بووە هۆی دروستبوونی پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئەمریكا، فەرماندەی گشتی هەسەدە دەربارەی روسیاش دەڵیێت: "لێدوانەكانی روسیا لەبارەی مافی كوردەوە لە لێدوانی رۆژنامەوانیی زیاتر نییە".

*كاتێك چوونە دیمەشق بۆ گفتوگۆكردن لەسەر ئایندەی رۆژئاوای كوردستان یان باكووری خۆرهەڵاتی سوریا، هیچ پڕۆژەیەكی دیاریكراوتان پێبوو تا بیدەنە دیمەشق؟ چونکە هەن دەڵێن كورد یان ئێوە هیچ پڕۆژەیەكتان نییە تا پێشكەشی رژێمی سوریای بكەن بۆ دانوستان و چارەسەریی؟
-ئەوە راست نییە، پرۆژەمان هەیە و لەبەردەستە، پرۆژەكە جیاوازیی نێوان ئێمە و ئەوەیە، ئێمە پرۆژەمان بەردەستە و تەنها پێویستی بە دانپێدانانی دەستوریی هەیە، یان دانپێدانانی نێودەوڵەتی و رەسمیی، ئەویش بریتییە لە رێڤەبەریی خۆسەر كە هەنوکە لەئارادایە.
لەوانەیە هەندێك گۆڕانکاریی لەسەر پڕۆژەكەمان قەبووڵ بكەین، بەشێوەیەك هەموو سورییەكان لەسەری كۆك بن و ببێتە پڕۆژەی سوریایەكی دیموكرات، یاخود بەهاوئاهەنگی لەگەڵ هەموو خەڵكی سوریادا پڕۆژەكە ئامادەبكەین، بەڵام لە ناوەڕۆكدا داكۆكی لەو پڕۆژەیە دەكەین كە لەسەر زەوی بوونی هەیە، مەبەست پڕۆژەی رێڤەبەریی خۆسەرە، پڕۆژەیەكی تەواو و گشتگیرمان هەیە. ئێمە پڕۆژەكەی خۆمان لەكاتێكی دیاریكراودا بەكردار جێبەجێ كردووە. ئەو پڕۆژەیە تەنها دانپێدانانی رەسمیی دەوێت، یان دانپێدانانی دەستوریی دەوێت. ئەوەی ئێمە داوامان لە حكومەتی ناوەند كردووە كە پێویستە ئەوان دان بەوەدا بنێن كە لەواقیعدا و لەسەر زەویی هەیە، لەبەرامبەردا ئێمەش دان بە حكومەتی ناوەنددا دەنێین.
بەكورتی پڕۆژەكەمان لەسەر زەوی لەئارادایە، دەتوانین هەندێک گۆڕان یان دەستكاریی بكەین لە هەندێک بواری لاوەكیدا، بەڵام هیچ پڕۆژەیەكی دیكە پێشكەش ناكەین.
هەندێ كەس هەن دەڵێن پڕۆژەكەتان روون نییە، بەڵام پڕۆژەی ئێمە لەسەر زەوی بەرجەستە بووە و پێویستی بە زیاتر روونكردنەوە نییە، یان پێویستی بە شرۆڤەی زیاتر نییە، چونكە پڕۆژەكەمان لەواقیعدا هەیەو وەک وتم تەنها دانپێدانانی دەوێت.
داوامان لە رژێمی سوریا كردووە دانبنێت بە رێڤەبەرییەكانی خۆسەر كە ئێستا هەن، هەروەها تایبەتمەندی هێزەكانی سوریای دیموكرات بەڕەسمئ بناسێت، یان دامەزراوە ئەمنییەكانی كە لە باكووری خۆرهەڵاتی سوریادا هەن، دان بە تایبەتمەندیی ناوچەكەدا بنێت. لەبەرامبەردا ئێمە رازیین بەشێك بین لە سیستمی حوكمڕانی سوریا بەشێوەیەكی گشتیی.
بۆنموونە هێزەكانی سوریای دیموكرات ئەو هێزەی ئەم خاكەی رزگاركردووە، پێویستە پارێزگاریی لە پێكهاتەكەی و سەركردایەتییەكەی و دامەزراوەكانی بكرێت، لەسەر بنەمای ئاوێتەكردن و لێكدانی لەگەڵ سیستمی بەرگریی سوریا بەشێوەیەكی گشتیی، ئەوكاتە دەبێتە بەشێك تێیدا. سەرەنجام هەریەكەمان دان بەوی دیكەدا دەنێت. بەهەمان شێوە بۆ رێڤەبەریی خۆسەر، دەبینین پڕۆژەكە لەئارادایەو بەوشێوەیە دەبێت.
سەبارەت بە پرسی كورد، پرسی كورد لەناو رێڤەبەری خۆسەردا، چارەسەر بووە لە چوارچێوەی پڕۆژەی رێڤەبەریی خۆسەردا. پرسی كورد لەناو پڕۆژەی رێڤەبەریی خۆسەر گرفتی نییە، لەو شوێنانەی كورد تێیدا زۆرینەیە بە ناوچەی كوردان دادەنرێت. ئەگەر دان بە رێڤەبەریی خۆسەردا بنرێت، ئەوا پرسی كورد خۆی چارەسەر بووە. ئێمە پێمانوایە باشترین چارەسەرە بۆ پرسی كورد، پڕۆژەكەی ئێمەیە، بەجۆرێك چارەسەرمان كردووە، ئەو ناوچانەی زۆرینەی كوردن ئەوا رێڤەبەریی ناوچەكە لە كورد دەبێت و زمانی رەسمیی ناوچەكە كوردی دەبێت، بۆ ناوچەكانی دیكەش بەهەمان شێوە دەبێت.

*بۆچونێكی دیكە هەیە دەڵێت بەهەمان شێوە رژێمی سوریاش پرۆژەیەكی روونی نییە، یان تێگەیشتنێكی روونی نییە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ دۆزی كورددا، بۆ چارەسەری دۆزی كورد تێگەیشتنێكی شۆڤینیانەی هەیە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ كورد؟
-رژێم تائێستا دوورە لە داننان بە پرسی كورددا لەسوریا، هێشتا دوورە لە داننان بە گەلی كورددا، گەلێك لەسەر خاكی خۆی دەژێت، هەروەك دوورە لە داننان بە ناوچەكانی كورد. بێگومان ئەو هەڵوێستە شۆڤینییەی کە هەیە، داننانێت بە نەتەوەی كورد و بە بوونی گەلی كورددا. دەڵێن كورد كەمینەیە و تەنها مافی كەمینەیەكی ئاینیی هەیە، بۆ نموونە وەك كەمینەكانی ئەرمەن و ئاشوریی كە ناوچەیەكی دیاریكراو و جیاكراوەیان نییە! ئەمەش هەڵوێستێكی دروست نییە، بەڵكو هەڵوێیستێكی شۆڤینییە. لەبنەڕەتدا دان بە دۆزی كورددا نانێن. ئەوەی تێیگەیشتوین بەهۆی ئەو بارودۆخەی ئێستا لەگۆڕێدایە دان بە مافی كەلتوریی كوردا دەنێن، بۆ نموونە ئامادەن دان بە زمانی كوردیدا بنێن، ئەمەش هیچ روون نییە دان بە زمانی كوردیدا دەنێن وەك زمانی رەسمیی وڵات یان تەنها وەك زمانی خوێندن. بەشێوەیەكی رەسمیی رازیبون لەسەر ئەوەی پەیمانگەیەك بە زمانی كوردی هەبێت یان لە زانكۆكاندا بخوێندرێت، هەروەك لە وڵاتانی دیكەدا هەیە، تەنانەت لە توركیاش زمانی كوردی هەیە. تائێستا هەڵوێستیان تەنانەت لەبارەی زمانی كوردی روون نییە، بۆیە لەیەكترییەوە دوورین.
سەبارەت بە داواو خواستە بنەڕەتییەكانمان، ئێمە سورین لەسەر رێڤەبەریی خۆسەر، بەڵام ئەوان سوورن لەسەر ئیدارەی خۆجێی بەپێی قانونی ژمارە 107ی سوریا، ئەوان سورن لەسەر دەستەواژەی ئیدارەی محەلیی و لە دیووە سیاسییەكەی دایدەبڕن. سەبارەت بە هێزی سەربازیی ئەوان پێشنیازدەكەن دەكەن هێزەكانی سوریای دیموكرات تێكەڵ بە سوپای سوریا بكرێتەوە لەسەر ئاستی تاك مامەڵە لەگەڵ شەڕڤانان بكرێت، هەروەك سەركردەكان بەهەمان شێوە تێكەڵ بە سوپای سوریا ببنەوە و ببنە سەرباز لای ئەوان! لەو تاوانانەش بیانبوورن كە وەك خۆیان دەڵێن كە بەرامبەر قانون كردوویانە، باری قانونیی ئەوكەسانە چارەسەر بكرێت! ئەمەش بەتەواوی دوورە لەوەی ئێمە پێشنیازمان كردووە.

*رۆڵ و ستراتیژیی ئەمریكا دوای رووداوەكانی سەرێكانی و گرێ سپی چییە؟ قسەیەك هەیە دوای رووداوەكان كە ئەمریكا ستراتیژیی خۆی دووبارە داڕشتۆتەوە؟ ئەگەر ستراتیژیی نوێی هەیە ئەو ستراتیژە چییە؟
-كێشەكە لێرەدایە، ئەمریكییەكان ستراتیژیان نییە. دوای پێنچ ساڵ مامەڵەكردن لەگەڵ ئیدارەی ئەمریكا، كارمان لەگەڵ كردن، بە تێپەڕبوونی كات زۆرباش بۆمان روونبۆوە كە ئەوان هیچ ستراتیژێکی روونیان نییە. دامەزراوەكانی ئەمریكا ستراتیژیی هاوبەشیان نییە. كۆشكی سپی وەكو سەرۆك ترەمپ بیردەكاتەوە و پێنتاگۆن كەمێك تێگەیشتنیان هەیە بۆ چارەسەركردنی كێشەی سوریا، وەزارەتی دەرەوە ئەجێندای جیاوازی هەیە، ئەمەش وادەكات تێگەیشتنی هاوبەشیان نەبیت سەبارەت بە ستراتیژیی ئەمریكا بەشێوەیەكی گشتیی.

*كەی پەیوەندییەكانتان لەگەڵ ئەمریكا دەستی پێكرد؟ كێ‌ ئەو زەمینەیەی بۆ سازكردن تا پەیوەندیتان لەگەڵ ئەمریكادا بۆ دروست ببێت؟
-پەیوەندیمان لەگەڵ دەستپێكردنی شەڕی كۆبانیی لەگەڵ ئەمریكادا بۆ دروست بوو.

*كێ‌ هاوكارتان بوو؟
-لەڕێی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستانەوە لە سلێمانی هاوكارییان كردین و پەیوەندیمان لەگەڵ ئەمریكا بۆ دروستكرا.

*كەسێكی دیاریكراو هەبوو؟
-لەڕێی كاك شێخ لاهور. كاك شێخ لاهور رۆڵێكی گرنگی بینی لە دروستكردنی ئەو پەیوەندییەدا. پێشتر رامان گەیاندووە و لەوبارەیەوە سوپاسیشیمان كردووە. لەكاتی شەڕی كۆبانێدا رۆڵێكی زۆر گرنگیان گێڕا بۆ گواستنەوەی هێزەكانی ئەمریكا بۆ رۆژئاوای كوردستان، هاوكارییان كردین، تائێستاش لەچوارچێوەی هێزی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە رۆژئاوای كوردستاندا بوونیان هەیە، هێزێكی دژە تیرۆری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە رۆژئاوای كوردستانن.

*تائێستا بوون و مامەڵەی ئەمریكا لەگەڵ رۆژئاوای كوردستان لەرووی سەربازییەوە بووە، باشە پێتوایە ئامادەبن لە داهاتوودا لە رووی سیاسیشەوە مامەڵە لەگەڵ رۆژئاوای كوردستاندا بكەن؟
-مامەڵەی سیاسی شتێكە و دانپێدانانی سیاسی شتێكی دیكەیە. لەگەڵ ئێمەدا پەیوەندیی سیاسیان لەسەر ئاستی وەزارەتی دەرەوە هەیە، من چاوم بە وەزیری دەرەوەی ئەمریكا كەوتووە، لەگەڵ سەرۆك ترەمپ قسەم كردووە، لەگەڵ ئیدارەی ئەمریكا بەشێوەیەكی گشتیی لە پەیوەندیداین، ئەگەر ئەوە بە پەیوەندیی دابنرێت. پەیوەندییمان تەنها لەگەڵ هێزی سەربازیی ئەمریكادا نییە، هێزەكانی سوریای دیموكرات یان وەك رێڤەبەری خۆسەر پەیوەندیمان لەگەڵ لێپرسراوانی ئەمریكا و دامەزراوەكانی حكومەتی ئەمریكادا هەیە، بەڵام ئەگەر مەبەستت داننانە بە رێڤەبەری خۆسەردا، ئەوا هیچ دانپێدانانێك نییە. ئەمریكییەكان دوورن لە دانان بە رێڤەبەریی خۆسەردا. بەكورتی لەرووی سیاسییەوە هەن، بەڵام هیچ ستراتیژێکی دیاریكراویان نییە تا دانپێدانانی سیاسیان بە رێڤەبەری خۆسەردا هەبێت.

*ئێوە لەگەڵ رژێمی سوریادا دانیشتن و پەیوەندیتان لەگەڵیاندا هەیە، لەوانەیە یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان رۆڵی هەبووبێت لە دوایین دانوستاندنتاندا بۆ دروستكردنی زەمینەی دانوستاندن، ئێوە داوای ئامادەبوونی روسیاتان كردبوو لە دانیشتنەكاندا، بۆ بەتەنیا و بەبێ‌ روسیا راستەوخۆ لەگەڵ رژێمی سوریادا دانوستاندن ناكەن؟ چونكە هەندێك دەڵێن روسیا كورد وەك كارت بەكاردەهێنێت؟
-بەراستی رژێمی سوریا نایەوێت لایەنی سێیەم لە دانوستانەكاندا ئامادەبێت. رژێمی سوریا دەیەوێت پەیوەندیی یان گفتوگۆكان سوری سوری بێت، وەك بابەتێكی ناوخۆیی تەماشا بكرێت، بەپێچەوانەوە ئێمە سورین لەسەرئەوەی گەرەنتییکارێک یان لایەنی سێیەم لە كۆبوونەوەكاندا ئامادەبێت، ئینجا روسەكان بن یان هەر لایەنێكی دیكە.
برایانمان لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و سەرۆك بەرهەم، رۆڵیان هەبوو بۆ پەیوەندیكردن بە ئیدارەی سوریا، ئەوان ئەو زەمینەیەیان سازاند. سەبارەت بە بوونی لایەنی سێیەم لە گفتوگۆكاندا لەگەڵ رژێمی سوریادا سودی زیاتری هەیە، چونكە رژێم تائێستا دوورە لە قبووڵكردنی بوونی كورد یان بوونی دۆزی كورد لە سوریا.
سەبارەت بە روسیاش، نەك تەنها لایەنی گرەنتیكارن، بەڵكو دەتوانن گوشار بخەنە سەر رژێمی سوریا، چونكە هێزو توانای ئەوەیان هەیە وا لەرژێمی سوریا بكەن چارەسەری پرسی كورد لە سوریا قبوڵ بكات. روسیا یارمەتیان داین لە بەردەوامبوون لە پەیوەندیی لەگەڵ رژێمی سوریا، هەروەك تائێستا رۆڵ دەگێڕن لە دیدارە هاوبەشەكاندا بە ئامادەبوونی ئەوان، بەڵام هەڵوێستیان وەكو پێویست نییە لە گوشار خستنە سەر رژێمی سوریا بۆ پێشكەشكردنی سازش لە پێناو گەیشتنە چارەسەرێك.

*با بێنە سەر روسیا، وەكو ئەمریكا ستراتیژیی روونیان نییە؟ هیچ پڕۆژەیەكیان هەیە بۆ چارەسەری پرسی سوریا و لەنێویشیدا دۆزی كورد؟
-تائێستا هیچ روون نییە، ئەوان رایدەگەیەنن كە پێویستە دۆزی كورد لەسوریا چارەسەر بكرێت، هەروەك دەڵێن بەبێ‌ چارەسەركردنی دۆزی كورد چارەسەری سەرانسەری پرسی سوریا نییە. لەبارەی كوردەوە بە شێوەیەكی گشتیی لێدوانی ئەرێنی دەدەن، بەڵام تائێستا تەنها لەسەر ئاستی لێدوان بووە، خاڵیان لەسەر پیتەکان دانەناوە. بۆ نموونە وەزارەتی دەرەوەی روسیا لێدوانی ئەرێنی دەدات لەبارەی كوردەوە، بەڵام هیچ ناجوڵێن بۆ گوشار خستنە رژێمی سوریا! چونكە روسەکان توانایان هەیە گوشار بخەنە سەر سوریا یان پڕۆژەیەك بدەنە هەردوولا.
ئێستا روسیا لەرژێمی سوریاوە نزیكن، تەنانەت لە چاوپێكەوتنەكانمان لەگەڵ رژێمی سوریادا، روسەکان لە تێگەیشتنی رژێم نزكیتربوون بۆ چارەسەر! ئەوە گرفتە سەرەكییەكەیە، ئەوان پشتیوانی رژێمی سوریا دەكەن لە سیاسەتەكانی و زیاتر وەك پشتیوانی رژێمن نەك وەك نێوانگر لە نێوان ئێمە و رژێمی سوریا، سەرەنجام ئەوان وەك لایەنێكی گفتوگۆكە دەردەكەون، هەربۆیە تائێستا هیچ پێشكەوتنێك لە گفتوگۆكاندا بەدینەكراوە. ئێمە دەرگامان واڵایە بۆ گەیشتن بە چارەسەر، بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی مامناوەند بەجۆرێك دەستكەوتەكانی شۆڕشەكەمان بپارێزێت.


سەرچاوە: کوردستانی نوێ